Những dấu hiệu và nguy cơ hình thành máu đông

1. Máu đông là gì và được hình thành như thế nào?

Cục máu đông là kết quả của quá trình đông máu. Khi nội mạch máu bị tổn thương, tức là khi bạn gặp phải những chấn thương gây chảy máu, cơ thể sẽ tự động kích hoạt phản ứng đông máu để ngăn ngừa tình trạng mất máu quá nhiều.

Quá trình đông máu bị gián đoạn dẫn đến nhiều vấn đề về sức khỏe (Ảnh: sưu tầm)

Lúc này, tiểu cầu sẽ có tác dụng hình thành những nút chặn tại vết thương còn huyết tương tạo ra các sợi huyết giúp cho nút chặn tiểu cầu được vững chãi và bền bỉ hơn. Vậy cục máu đông có tác dụng gì trong trường hợp này? 

Cục máu đông có chức năng che phủ vùng cơ thể bị chấn thương nhờ vào sự phối hợp nhịp nhàng giữa tiểu cầu và sợi huyết. Do đó, không phải cục máu đông nào cũng gây nguy hiểm như chúng ta vẫn thường nghĩ. 

2. Đông máu có vai trò chức năng gì đối với cơ thể người?

Đông máu đóng vai trò quan trọng với cơ thể người. Đông máu là tuyến phòng thủ đầu tiên khi mạch máu tổn thương. Đông máu giúp vết thương nhanh lành thương, hạn chế mất máu và ngăn vi khuẩn tấn công gây nhiễm trùng. Nếu không có cơ chế đông máu có thể khiến cơ thể mất máu quá nhiều, rối loạn đông máu,… và thậm chí gây tử vong.

3. Cơ chế đông máu diễn ra như thế nào?

Tiểu cầu tạo thành nút chặn: khi mạch máu bị tổn thương, tiểu cầu được giải phóng và bám dính vào nhau trên thành mạch máu. Sau đó, tiểu cầu thay đổi hình dạng tạo thành nút bịt kín phần bị gãy để ngăn máu chảy ra ngoài. Ngoài ra, khi tiểu cầu được giải phóng cũng tạo ra hóa chất thu hút thêm tiểu cầu và các tế bào khác để bắt đầu bước tiếp theo.

Cục máu đông (huyết khối) phát triển: các protein trong máu sẽ báo hiệu cho nhau để gây ra phản ứng dây chuyền nhanh chóng. Cục máu đông kết thúc bằng việc một chất hòa tan trong máu biến thành những sợi fibrin dài. Những sợi này tạo ra mạng lưới bẫy bọc các tiểu cầu và tế bào giúp cục máu đông cứng và bền hơn.

Phản ứng ngăn chặn sự phát triển: các protein khác được sản sinh ra thay cho các protein đã được dùng trong quá trình đông máu.

Cơ thể từ từ phá vỡ máu đông: khi các mô bị tổn thương lành lại, sợi fibrin cứng sẽ tan ra và máu lấy lại các tiểu cầu và tế bào của cục máu đông.

4. Nguyên nhân và yếu tố tham gia quá trình đông máu

Nguyên nhân gây quá trình đông máu diễn ra khi cơ thể bị thương, nội mạc mạch máu tổn thương và kích thích hệ thống đông máu. Các yếu tố đông máu bao gồm các protein máu như prothrombin, fibrinogen, factor VIII, thrombin, factor V,… sẽ hoạt động tổng hợp, hình thành mạng sợi protein – fibrin và kết hợp với các yếu tố khác giúp hạt máu gắn lại với nhau và hình thành thành cục máu đông.

Xét nghiệm đông máu giúp bác sĩ đánh giá được lượng tiểu cầu, thời gian máu đông, máu chảy

Các thành phần khác của cục đông máu bao gồm tiểu cầu, sợi huyết và các yếu tố đông máu khác nhằm ngăn chặn sự mất máu và vùng bị tổn thương. Tuy nhiên, máu đông cũng gây vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nếu cục đông máu di chuyển đến các vùng khác trong cơ thể.

5. Một số tình trạng máu đông có thể gặp

5.1 Bệnh tăng đông máu

Đây là trạng thái máu đông lại quá nhanh hoặc không cần thiết khiến quá trình lưu thông máu bị chặn và gây tắc nghẽn mạch máu. Bệnh tăng đông máu rất nguy hiểm và có thể gây ra nhiều biến chứng sức khỏe.

5.2 Rối loạn đông máu

Đây là tình trạng cơ thể tạo ra nhiều cục máu đông hơn bình thường. Người bệnh có thể do di truyền rối loạn làm tăng nguy cơ đông máu hoặc cơ thể mắc bệnh rối loạn đông máu. Các rối loạn đông máu thường gặp bao gồm:

• Yếu tố V Leiden: rối loạn di truyền này phổ biến nhất. Bệnh làm tăng nhẹ nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc tắc mạch phổi.
• Đột biến gen prothrombin: tình trạng di truyền này làm tăng nhẹ nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc tắc mạch phổi.
• Hội chứng kháng phospholipid: rối loạn tự miễn dịch này làm tăng nguy cơ đông máu.

5.3 Cục máu đông gây nguy hiểm

Một số vấn đề về sức khỏe khiến cơ thể hình thành quá nhiều cục máu đông. Bệnh xảy ra do các yếu tố đông máu trong cơ thể hoạt động quá mức hoặc hệ thống làm tan cục máu đông có vấn đề. Khi cơ thể có quá nhiều cục máu đông sẽ dẫn đến các vấn đề nguy hiểm như:

• Đột quỵ do tắc nghẽn mạch máu trong não.
• Nhồi máu cơ tim do tắc động mạch vành.
• Thuyên tắc phổi do cục máu đông – bệnh xảy ra khi cục máu đông di chuyển từ hệ tĩnh mạch về phổi.
• Một số bệnh xảy ra do cục máu đông gây tắc nghẽn hệ động mạch hoặc tĩnh mạch gây giảm lượng máu đến nuôi các cơ quan.

Cơ thể có thể nhanh chóng hình thành cục máu đông để cầm máu nếu bị thương. Tuy nhiên, cục máu đông cũng có thể xuất hiện khi cơ thể không cần đến và gây nhiều bệnh nghiêm trọng như bệnh tim mạch và đột quỵ não. Người bệnh có nhiều cách để ngừa rối loạn đông máu thông qua việc thay đổi lối sống, trừ người bệnh mắc một căn bệnh khác gây dễ đông máu.